Eduard Profittlich – Martelaar van het communisme en eerste zalige van Estland

Beata Bruggeman-Sekowska

Op 6 september 2025 vond in Tallinn de zaligverklaring plaats van bisschop en martelaar pater Eduard Profittlich S.J. Hij is de eerste persoon uit Estland die ooit is zaligverklaard, maar zijn leven laat ook diepe banden zien met zowel Limburg in Nederland als met Polen.

Van boerenzoon tot jezuïet

Eduard Profittlich werd geboren op 11 september 1890 in Birresdorf, Duitsland, als achtste van tien kinderen in een katholiek boerengezin. Zijn ouders hoopten dat hij de boerderij zou overnemen, maar Eduard Profittlich geïnspireerd door zijn oudere broer — een jezuïetenmissionaris in Brazilië die jong stierf op 37-jarige leeftijd — koos dezelfde weg en trad in 1913 toe tot de orde van de jezuïeten.

In 1912 begon hij zijn studies aan het seminarie in Trier, en een jaar later trad hij in bij de Jezuïeten in ’s-Heerenberg (Gelderland). Zijn vorming bracht hem door heel Europa, waar hij verschillende talen leerde. Hij studeerde filosofie en theologie aan het jezuïetencollege in Valkenburg (later bekend als Huize Boslust) en diende tijdens de Eerste Wereldoorlog in het militair hospitaal van Verviers (België, 1916–1917). Na de oorlog vervolgde hij zijn studies in Maastricht.

Op 26 maart 1922 werd hij in Valkenburg tot diaken gewijd door kardinaal Schulte van Keulen, en op 27 augustus van datzelfde jaar ontving hij de priesterwijding van bisschop Laurentius Schrijnen van Roermond.

Studie en missie in Polen

Na zijn priesterwijding werd pater Profittlich naar Polen gezonden, waar hij als parochiepriester werkte en zijn academische studies voortzette. Aan de universiteit van Krakau behaalde hij een doctoraat in de filosofie en theologie. Zijn jaren in Polen vormden hem zowel academisch als pastoraal en bereidden hem voor op zijn latere missie.

Estland

In 1930 werd Profittlich naar Estland gestuurd als pastoor van de kerk van Sint-Pieter en -Paulus in Tallinn. Slechts een jaar later benoemde paus Pius XI hem tot apostolisch administrator. Destijds telde Estland nauwelijks duizend katholieken, maar Profittlich werkte onvermoeibaar aan de opbouw van de Kerk.

Hij preekte, bouwde kerken, verspreidde religieuze boeken, begeleidde gezinnen en catechumenen, ondersteunde jongeren en gaf een maandblad uit dat dialoog en christelijke eenheid met zowel protestanten als orthodoxen bevorderde.

In 1935 kreeg hij de Estse nationaliteit en in 1936 benoemde paus Pius XI hem tot aartsbisschop. Tegen het einde van de jaren dertig groeide de katholieke gemeenschap in Estland, met nieuwe roepingen en een sterker parochieleven.

Vervolging

De Sovjetbezetting van Estland in 1940 bracht zware beperkingen voor het religieuze leven. Profittlich had veilig naar Duitsland kunnen terugkeren, maar koos ervoor bij zijn kudde te blijven. In een brief aan zijn familie in 1941 schreef hij:

“Zelfs als de toekomst er vanuit menselijk oogpunt niet rooskleurig uitziet, heb ik besloten te blijven. Het is immers alleen maar juist dat de herder bij zijn kudde blijft, hun vreugde en hun lijden delend… Wat er ook gebeurt, ik weet dat God bij mij zal zijn. Dus alles zal goed komen. En mijn leven — en, mocht het zo zijn, mijn dood — zal een leven en een dood voor Christus zijn… Dit zou het mooiste einde van mijn leven zijn.”

Op 27 juni 1941 werd hij gearresteerd en gedeporteerd naar Kirov (Rusland). Hij werd gemarteld, vals beschuldigd van spionage en contrarevolutionaire activiteiten en ter dood veroordeeld. Nog vóór de straf kon worden voltrokken stierf hij op 22 februari 1942 aan de gevolgen van de zware omstandigheden in de gevangenis.

Nalatenschap

Aartsbisschop Eduard Profittlich S.J. wordt nu geëerd als martelaar en de eerste zalige van Estland. Zijn leven weerspiegelt een bijzondere reis door Duitsland, Nederland, Polen en Estland — een Europese herder die zijn leven gaf voor Christus en zijn volk. Zijn zaligverklaring is een teken van hoop en trouw in tijden van onderdrukking.

Bronnen: https://www.bisdom-roermond.nl/Een-nieuwe-Limburgse-zalige

https://jesuit.ie/who-are-the-jesuits/inspirational-jesuits/eduard-profittlich-sj-pastor-and-martyr

Foto: public domain: https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Eduard_Profittlich.png