English
Nederlands
Boeksignalement van Alan Philps: The Red Hotel
door Patrick van Schie
Mr. Jones
In de film “Mr. Jones” uit 2019 figureert het Metropol Hotel in Moskou als broeinest van desinformatie in de vroege jaren dertig van de twintigste eeuw. Jones is een zojuist werkloos geraakte Britse journalist die er prat op gaat Hitler te hebben geïnterviewd en die nu graag een interview met Stalin wil scoren. Hij weet een visum te verkrijgen voor de Sovjet-Unie, alwaar hij verblijft in het hotel waar alle Westerse journalisten worden ondergebracht: het Metropol. Maar Jones krijgt geen toegang tot Stalin. Hij reist in plaats daarvan door Oekraïne, waar op dat moment een door het communistisch regime (bewust) veroorzaakte hongersnood heerst. Jones schrijft erover als eerste Westerse journalist.
Hoewel Jones gevangen wordt genomen door de NKVD (de voorloper van de KGB, die weer de voorloper is van de huidige Russische geheime dienst de FSB) volhardt hij na zijn vrijlating in zijn voornemen de buitenwereld te laten weten welke humanitaire ramp zich in Oekraïne voltrekt (wat niemand op dat moment kan bevroeden is dat er uiteindelijk minstens 4 miljoen Oekraïners de hongerdood vinden). Tot dan toe verspreiden Westerse journalisten die in Moskou zijn gestationeerd leugenachtige berichten dat de Sovjet-Unie een land van overvloed is.
In het Metropol Hotel wordt Jones ook nog door Walter Duranty, de ongekroonde koning van de Westerse journalisten, onder druk gezet om een artikel te schrijven waarin hij zijn eigen verslag over de holodomor (de gecreëerde hongersnood) in Oekraïne herroept en onwaar noemt. Duranty is de correspondent van de New York Times, die leeft als een vorst in het Metropol Hotel en van daar uit de Sovjet-propaganda verspreidt. Hem is de Pulitzer prijs toegekend, een prijs die tot op heden nooit is ingetrokken, ook niet nadat duidelijk werd dat Duranty’s ‘verslagen’ over de Sovjet-Unie uit leugens waren opgebouwd. Jones weigert de hem door Duranty voorgelegde verklaring te tekenen. Zo kan het publiek in het Westen voor het kennis nemen van de holodomor. Uit wraak weet de NKVD Jones een paar jaar later, in 1935, te vermoorden.
Red Hotel
Het Metropol Hotel staat centraal in het in 2023 verschenen boek van Alan Philps: The Red Hotel. Hetzelfde hotel, dezelfde setting. Het hotel is sjofeler geworden, de auteur richt zich op de periode van de Tweede Wereldoorlog toen de Sovjet-Unie een bondgenoot van de Verenigde Staten en Groot-Brittannië was geworden tegen Hitler-Duitsland. Opnieuw wemelt het hotel van journalisten uit het Westen die merendeels met marxistische overtuigingen en een geïdealiseerd beeld van het leven in de Sovjet-Unie naar Moskou zijn getrokken: fellow travellers. Philps beschrijft de wederwaardigheden van enkele van deze journalisten alsmede die van een paar vrouwen uit de Sovjet-Unie die zijn ingezet om de journalisten in de gaten te houden en hen valse verhalen in te fluisteren. Net als de film “Mr. Jones” is het boek The Red Hotel op ware gebeurtenissen gebaseerd (NB het moet niet worden verward met de bijna gelijknamige thriller van Gary Grossman en Ed Fuller).
De beschreven journalisten vallen in een paar soorten uiteen. Sommigen blijven tot ver na de oorlog allerlei leugens verspreiden, uiteenlopend van het afschilderen van de Sovjet-Unie als een welvarend land tot het berichten over overwinningen van het Rode Leger op de Duitsers op momenten dat in werkelijkheid de Duitsers alleen maar aan het oprukken zijn. Anderen weten wel beter, verliezen hun geloof in het ‘arbeidersparadijs’ maar blijven om opportunistische redenen positief over de Sovjet-Unie schrijven uit angst anders het land te worden uitgezet. Bij een enkeling vallen de schellen echt van de ogen en zorgt de desillusie ervoor dat zij niet langer als pionnen in de Sovjet-propaganda willen blijven functioneren.
Voorbeelden van desinformatie via Westerse journalisten
Twee voorbeelden hoe de journalisten in kwestie willens en wetens aan de desinformatie meewerkten. Ten eerste: in de eerste maanden van de Duitse inval, terwijl het Rode Leger nederlaag op nederlaag lijdt dan wel zich zonder gevechten terugtrekt, worden de Westerse journalisten door de NKVD naar plekken gevoerd waar op dat moment in het geheel niet wordt gevochten. Toch schrijven de journalisten ‘verslagen’ van het front vol verhalen hoe het heldhaftige Rode Leger weer enkele divisies Duitsers de pan in zouden hebben gehakt.
Ten tweede: in januari 1944 wordt een groep Westerse journalisten naar Katyn gebracht, waar de Duitsers eerder een massagraf vol Poolse militairen hebben ontdekt. Die zijn daar in 1939 door de NKVD vermoord toen het Rode Leger conform de geheime clausule van het Molotov-Ribbentroppact het oostelijk deel van Polen introk en bezette. De Sovjet-Unie vermoordde de Poolse officieren omdat zij tot de intellectuele elite van het land behoorden en een kern van verzet tegen (toekomstige) communistische overheersing zouden kunnen vormen. De Sovjet-Unie wilde de moord echter in de schoenen van de Duitsers schuiven, een leugen die de Russen tot 1992 hebben volgehouden. In dat jaar pas gaf de Russische president Jeltsin toe dat de Poolse officieren door de NKVD waren vermoord. Hoewel tijdens de reis die de Westerse journalisten maakten het door de NKVD opgediste verhaal duidelijk niet klopte en de NKVD’ers geïrriteerd reageerden toen daar kritische vragen over werden gesteld, schreven de journalisten – precies zoals Moskou wenste – dat de massamoord door de Duitsers was gepleegd.
Sovjet-spionnes
De levens van de vrouwen uit de Sovjet-Unie zelf die door het communistische regime werden ingezet, namen een verschillende loop. Enerzijds bevat The Red Hotel het verhaal van een vrouw, Tanya Svetlova, die de kans zag met een westerling te trouwen en aan een leven verder in de Sovjet-Unie te ontsnappen. Dit was een zeldzaamheid. Anderzijds waren er vrouwen die tijdens de oorlog trouw hun taak ten dienste van het communistische regime bleven vervullen. Maar in de Sovjet- Unie werd je daarvoor vaak allerminst beloond. Na de Tweede Wereldoorlog was iedereen die contact met mensen uit het Westen had gehad verdacht. Zo iemand moest wel een buitenlandse spionne en agente van het imperialisme zijn, ongeacht het feit dat zij in opdracht van het Kremlin had gehandeld.
The Red Hotel bevat het relaas van een van deze ongelukkige vrouwen, Nadya Ulanovskaya, die bijna tien jaar heen en weer werd getransporteerd tussen de Loebjanka-gevangenis, de Lefortovo-gevangenis, beide gelegen in Moskou, en een Goelag-kamp in Mordovië. De voornaamste marteling die op haar werd toegepast was slaapdeprivatie. Overdag mocht ze in haar cel niet liggen of zitten. Zodra de nacht viel en zij wilde gaan slapen werd ze uit haar cel gehaald voor een ondervraging die de hele nacht duurde; soms negeerde de ondervrager haar terwijl ze op een krukje tegenover hem moest blijven zitten. Terug in haar cel mocht ze weer niet slapen; het was immers overdag. Zij was in 1947 gearresteerd en werd pas in 1956, drie jaar na Stalin’s dood, vrijgelaten.
Blind-gelovige linkse journalisten uit het Westen
Uiteraard berichtten de in het Metropol ondergebrachte Westerse journalisten al helemaal niet over zulke zaken. Het boek The Red Hotel. The Untold Story of Stalin’s Disinformation War (zoals de volledige titel luidt) laat zien hoe marxistisch gezinde gelovigen uit het Westen zichzelf een rad voor ogen draaiden én hun lezers. Begrijpen wat hen bezielde doe je door het lezen van het boek niet, wel is het belangrijk weer eens te zien dat extreem-linkse sympathisanten of handlangers geen leugen zullen schuwen als ze daardoor het communisme vooruit kunnen helpen.
Trailer: Mr. Jones https://www.imdb.com/title/tt6828390/
Follow Us!